س 1432: آيا پرداخت و دريافت پول در قبال نوشتن دعا جايز است؟
ج:دريافت يا پرداخت مبلغى به عنوان اجرت نوشتن دعاهاى وارده اشكال ندارد.
س 1433: دعاهايى كه نويسندگان آنها ادعا مى كنند كه در كتابهاى قديمى دعا نقل شده اند، چه حكمى دارند؟ و آيا اين ادعيه از نظر شرعى معتبر هستند؟ مراجعه به آنها چه حكمى دارد؟
ج:اگر دعاها از ائمه اطهار آ«عليهم السلامآ» نقل و روايت شده باشند و يا مضامين آنها حق باشد،تبرظ‘ك جستن به آنها اشكال ندارد. همانگونه كه تبرظ‘ك جستن به دعاهاى مشكوك به اين اميد كه از معصوم آ«عليه السلامآ» باشند، اشكال ندارد.
س 1434: آيا عمل به استخاره واجب است؟
ج:الزام شرعى در عمل به استخاره وجود ندارد ولى بهتر است بر خلاف آن عمل نشود.
س 1435: بنابر آنچه گفته مى شود كه در كارهاى خير نيازى به استخاره نيست. آيا در مورد كيفيت انجام آنها و يا در مورد مشكلات پيش بينى نشده اى كه در خلال انجام آنها ممكن است پيش بيايد، استخاره جايز است؟ و آيا استخاره راهى براى شناخت غيب محسوب مى شود يا اينكه فقط خدا از آن آگاه است؟
ج:استخاره براى رفع حيرت و ترديد در انجام كارهاى مباح است ، اعم از اينكه ترديد در اصل عمل باشد يا در چگونگى انجام آن .بنابر اين در كارهاى خير كه در آنها حيرت وجود ندارد، استخاره لازم نيست و همچنين استخاره براى آگاهى از آينده شخص يا عمل نمى باشد.
س 1436: آيا در مواردى مثل تقاضاى طلاق يا عدم آن استخاره با قرآن صحيح است؟ و در صورتى كه شخصى استخاره كند ولى طبق آن عمل نكند، حكم چيست؟
ج:جواز استخاره با قرآن يا تسبيح اختصاص به مورد خاصى ندارد، بلكه در هر امر مباحى كه شخص راجع به آن ترديد و حيرت داشته باشد بطورى كه قادر بر اتخاذ تصميم نباشد، مى توان استخاره گرفت و از نظر شرعى عمل به استخاره واجب نيست هر چند بهتر است انسان با آن مخالفت نكند.
س 1437: آيا استخاره با تسبيح يا قرآن درمسائل سرنوشت ساز مانند ازدواج جايز است؟
ج:شايسته است انسان در امورى كه مى خواهد راجع به آنها تصميم بگيرد، ابتدا تأمل و دقت كند و يا با افراد با تجربه و مورد اطمينان مشورت نمايد و در صورتى كه با اين كارها تحيظ‘ر او برطرف نشد، مى تواند استخاره كند.
س 1438: آيا چند بار استخاره براى يك كار صحيح است؟
ج:چون استخاره براى رفع حيرت است، بنابر اين بعد از برطرف شدن حيرت با استخاره اول ، تكرار آن معنى ندارد مگر آنكه موضوع تغيير كند.
س 1439: گاهى مشاهده مى شود نوشته هايى كه متضمظ‘ن معجزات امام رضا آ«عليه السلامآ» هستند با قرار دادن آنها بين صفحه هاى كتابهاى زيارت كه در زيارتگاهها و مساجد وجود دارند، در بين مردم توزيع مى شوند و ناشر آنها هم در زير آنها نوشته است كه هر كس آن معجزه ها را بخواند واجب است آنها را به تعداد خاص بنويسد و در بين مردم توزيع كند تا به حاجت خود برسد، آيا اين مطلب صحيح است؟ و آيا بر كسى كه آنها را مى خواند، واجب است كه به درخواست ناشر عمل نمايد؟
ج:از نظر شرعى دليلى بر اعتبار اين امور وجود ندارد و كسى هم كه آنها را مى خواند ملزم به عمل به درخواست ناشر مبنى بر نوشتن آنها نيست.
تبيانت

1 - صدقه را بيان فرماييد.
 هر عطيه و بخشش بلاعوضى كه قربة الى اللّه داده شود, صدقه است , و حدو نصاب خاصى هم نـدارد .
صـدقه انسان را از انواع بلاها, امراض , آتش سوزيها,تصادفات , غرق , هدم , جنون ومرگهاى نـاگـوار حفظ, و آنها را دفع مى كند, دراين رابطه رسول اكرم (ص ) تا هفتاد نوع بلا را برشمرده و بيان فرموده است .
و همه اينها غير از اجر فراوان اخروى و معنوى است كه بر صدقه مترتب مى گردد. خداوند صدقه را برخلاف همه چيزهايى كه ديگران را موظف و وكيل در گرفتن آنها نموده است , خـود بـا دسـت خـويـش اخـذ مـى كند. اءلم يعلموا اءن اللّه هويقبل التوبة عن عباده و ياءخذ الصدقات و اءن اللّه هو التواب الرحيم .
2- آداب دادن صدقه را بيان فرماييد.
ج - 1 - صدقه از پاك ترين , حلال ترين و محبوب ترين مالها باشد.
در قرآن كريم آمده است : يا اءيها الذين آمنوا اءنفقوا من طيبات ما كسبتم و ممااخرجنا لكم من الا رض ولاتـيـمـمـوا الـخـبـيـث مـنه تنفقون ولستم باخذيه الا ان تغمضوا فيه واعلموا ان اللّه غنى حميد.  نيز آمده است : لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون و ما تنفقوا من شى ء فان اللّه به , عليم .
از امام صادق (ع ) منقول است كه حضرتش شكر را براى دادن صدقه , كنارمى گذاشته اند, و وقتى از ايـشـان سـؤال شـد, كـه چرا شكر را صدقه مى دهيد؟
فرمودند: نزد من چيزى محبوبتر از شكر نيست , و من دوست دارم محبوب ترين چيز نزد خودم را صدقه دهم .
 2 - مـخفى باشد, به نحوى كه اگر با دست راست صدقه مى دهد, دست چپ آن را نفهمد, مگر آنكه متهم به ترك مواسات و كمك كردن به ديگران شود,يا بخواهد كه ديگران به او اقتدا و در صدقه دادن اسوه باشد.
بـايد دانست كه صدقه مستحب برعكس صدقه واجب (يعنى زكات ) است كه ازآدابش علنى دادن است , لذا شهيد در دروس فرموده است : والصدقة سراافضل الا ان يتهم بترك المواساة او يقصد اقتداء غيره به , اما الواجبة فاظهارهاافضل .
3 - صدقه دهنده دست خود را ببوسد, زيرا صدقه قبل از قرار گرفتن در دست گيرنده , در دست خداوند قرار مى گيرد, لذا بايد دست خود را احتراماببوسد.
4 - بـايـد صـدقـه گيرنده هم دست خود را ببوسد, چون صدقه از دست خداونددر دستش قرار گرفته است .
5 - صـدقه گيرنده در حق صدقه دهنده دعا كند, چرا كه دعايش در حق اومستجاب است , بلكه بايد از او درخواست دعا شود به طورى كه نه تنها باعث ذليل شدن و خرد شدن شخصيتش نباشد, وسيله اى براى احترام زيادتر به اوهم باشد.
داد.
8 - بايد مريض صدقه را با دست خودش بدهد, و از صدقه گيرنده هم محترمانه براى رفع كسالت و مريضى وخوب شدن خود, درخواست دعا كند.
9 - فـرزنـدان بـه دست خودشان صدقه بدهند, يعنى مثلا پدر به آنها امر كند كه صدقه بدهند, تا محفوظ بمانند.
3- در چه مواردى صدقه دادن داراى خصوصيت است ؟
1 - اول روز و اول شب كه بلاى آن روز و شب را دفع مى كند.
2 - هـنگام رفتن به سفر كه براى جلوگيرى از خطرها, تصادفات و حوادث مفيداست , بلكه حتى نـحوست ايام سفر راهم دفع مى كند, لذا اگر انسان بخواهد درايامى كه سفر در آنها نحس حساب شده , مسافرت كند, بايد صدقه بدهد و بعدهم مسافرت كند تا اگر نحوستى دارد برطرف شود.
3 - وقت توقع بلا يا ترس از رسيدن سوء كه از آنها جلوگيرى مى كند.
4 - در اوقـات شـريف مثل روز جمعه , روز عرفه , ماه رمضان , چرا كه فضيلت زمان در استحباب و فضيلت صدقه مؤثر, و صدقه در امثال اين گونه اوقات ازصدقه در بقيه اوقات افضل است .
5 - صدقه در زمان مرض , چرا كه در روايتى از امام صادق (ع ) آمده است : داووامرضاكم بالصدقة , مريضهايتان را با دادن صدقه , مداوا كنيد. 
6 - صـدقـه دادن خـود انـسـان در حـال حيات و سلامتى نه وصيت و سفارش به آن بعد از مرگ , چنانكه هنگامى كه از پيغمبر(ص ) از افضل صدقه سؤال شد,فرمود: افضل صدقات صدقه در حال سـلامـتـى اسـت و بـا فرض اينكه اميد به زندگى خود دارد, و مى ترسد كه خود هم بعدا نيازمند شـود, و مـعلوم است كه وصيت به صدقه و بر نسبت به بعد از مرگ , گوياى گذشت كامل آدمى از مال نيست , چون براى زمانى دستور صدقه مى دهد كه خود از آن اموال جدا شده , ومعلوم هـم نـيـسـت كه به آن عمل شود, و ورثه از آن مال چشم پوشى كنند, اساساچگونه كسى كه خود حاضر به گذشت از مال نبوده است , از ورثه توقع گذشت دارد؟ 
7 - مديون كه مى تواند با دادن صدقه توفيق اداى دين پيدا كند, و خداوندمقدمات اداى دينش را فراهم كند.
8 - مـوردى كـه انـسـان بـترسد مالش به وسيله دزد و امثال آن از بين برود, چراكه اثر صدقه در چنين موردى , جلوگيرى از تلف شدن و سرقت مال است .
9 - صـدقـه بعد از پايان يافتن اعمال حج با خريدن مقدارى خرما - حداقل به قيمت يك درهم - تا كفاره اى باشد براى محرماتى كه ممكن است رخ داده باشد, و سبب كفاره اى جزئى شده باشد, در حالى كه خود او متوجه آن نبوده است .
 افضل صدقات را بيان فرماييد.
1 - تـوسـعـه بـر عـيـال , كـه از اعـظـم صدقات مى باشد چرا كه شهيد در دروس فرموده است : والتوسعة على العيال من اعظم الصدقات .
 2 - صدقه كسى كه وضع مالى اش رو به راه است , كه افضل الصدقة عن ظهرغنى .
 3 - صـدقـه اى كه همراه با ايثار نسبت به خودش باشد نه عائله و زن و فرزند,چرا كه درباره زن و فـرزنـد گـفته شده كه عدم ايثار و توسعه افضل الصدقه است ,و اساسا هر جا كه امر به ايثار شده , ناظر به حال خود ايثارگر و شخص او است والا ايذاى ديگران (نظير عائله و وابستگان ) و در حرج و مشقت قرار دادن آنان كارى مذموم , بلكه در بعضى موارد حرام است .
4 - ضيافت و مهمانى دادن .
5 - صدقه به خويشاوندان , چرا كه اصولا با فرض وجود رحم محتاج , صدقه دادن به ديگران مكروه است , بلكه امام باقر(ع ) فرموده است : لاصدقة و ذورحم محتاج , با بودن خويشان نيازمند, صـدقه به ديگران , صدقه محسوب نمى شود, و از رسول خدا صلوات اللّه عليه هم نقل شده كـه فـرمـود: صـدقـه بـه اقـارب هـفتاد برابر است در حالى كه صدقه معمولى ده برابر است (من جاءبالحسنة فله عشر امثالها).
نـاگـفته نماند كه از آنجا كه صدقه به ارحام از مصاديق صله رحم است , باعث طول عمر و زيادى آن مى شود, كما اينكه صدقه نيز بهتر در محلش واقع مى شود چون صدقه دهنده شناخت بيشترى از گـيرندگان صدقه دارد, و آنان احساس ناراحتى نمى كنند (چون كمك و معاونت را مربوط به ارحـام و ازخودشان مى دانند), يا اگر هم احساس ناراحتى كنند, به مراتب , كمتر ازاحساس ناشى از صـدقـه بـيگانه است , و از همه گذشته دعا و خوشى آنها چون ازاقارب و ارحامند, در زندگى انسان اثر بسزايى دارد.
در اينجا براى توجه زيادتر و آشنايى بيشتر با ارزش و معنويت صدقه به ارحام به نقل روايتى بسنده مى كنيم : عن الحسين بن زيد عن الصادق عن آبائه (ع ) عن النبي (ص ) (فى حديث المناهي ) قال : و من مشى الـى ذي قرابة بنفسه و ماله ليصل رحمه اعطاه اللّه عزوجل اجر مائة شهيد, و له بكل خطوة اربعون الـف حـسنة , و محي عنه اربعون الف سيئة , و رفع له من الدرجات مثل ذلك , و كان كاءنما عبداللّه عزوجل ماءة سنة صابرا محتسبا. صدقه به ارحام از آنچنان مطلوبيتى برخوردار است كه حتى اگر رحم , دشمن هم باشد, باز صدقه دادن به او مستحب , و از افضل صدقات است .
6 - صدقه به دانشمندان , علما و متعلمان .
7 - صدقه به ذريه رسول خدا(ص ).
8 - آب دادن .
9 - حج از طرف ميت .
10 - صـدقه براى اموات كه دستشان از دنيا و چاره جويى كوتاه است , و سخت به اعمال خيرزنده ها نيازمندند.
11 - بذل جاه , آبرو و شخصيت (يعنى واسطه شدن به نفع مظلوم ).
12 - هديه بردن براى برادران مؤمن .
13 - صدقه اى كه قبل از درخواست به كسى داده شود.
14 - صدقه اى كه با سرعت و تعجيل داده شود.
15 - صدقه اى كه دهنده اش آن را كوچك بداند, و مستور و پوشيده اش بدارد.
16 - سخن لين و نرمى كه باعث هدايت انسان , رفع تخاصم و يا امور خير ديگرشود.
در خـاتـمـه بايد توجه داشت كه شهيد(ره ) در كتاب دروس فرموده است : غذادادن به حشرات زمينى و ماهيهاى دريا ثوابى عظيم دارد, كما اينكه فرموده است : شكر منعم با دادن صدقه , واجب , و كفر ورزيدن نسبت به او حرام است .
4- فوايد دنيوى صدقه را اجمالا بيان فرماييد.
ج - بـلايـا, گـرفـتـاريـهـا, تصادفات , خطرات , مرگهاى ناگوار.. .
تا هفتادنوع بلا را دورو از آنها پيشگيرى مى كند, كما اينكه روزى را زيادتر, بدهكارى ها را ادا, مريض را معالجه مى كند, فرزندان را از مـرگ نـجـات مـى دهـد, و محفوظ مى دارد, و مال را از نابودى و خطر سرقت و غير آن حفظ مى كند.
هـمـه آنـچـه كـه گفته شد, مستفاد از سنت و روايات اهل بيت صلوات اللّه عليهم اجمعين است , وتجربه نيز آن را تاءييد و تصديق مى كند.
 5- در چه مواردى صدقه , حرام است ؟
ج - صدقه در چند مورد حرام است : 1 - صدقه با مال حرام و با مال مردم .
2 - صـدقه بدهكارى كه باعث مى شود نتواند بدهى خود را كلا يا بعضا ادا كند,چرا كه در حقيقت صدقه چنين فردى , مانع اداى حقوق الناس است .
3 - صدقه اى كه مانع پرداختن نفقه به واجب النفقه , و سبب تضييع حق آنهاشود.
4 - صدقه اى كه سبب شود كه به بدنش خسارت و ضرر مهمى وارد شود, مثل اينكه سبب جراحت و زخمى غيرقابل تحمل شود, به طورى كه بر آن , جنايت بر بدن صدق كند.
5 - صدقه دادن همه اموال با وجود داشتن فرزندان و عائله اى كه بعد از آن محتاج به خلق , و سربار جامعه شوند, ياخودش سربار جامعه و كل برناس شود.
6 - صـدقـه دادن همه اموال با فرض اينكه بعد از آن , قدرت بر صبر و تحمل راندارد, و به خداوند اعتراض و از او شكايت مى كند, و خود را به هلاك يااهلاك وفساد يا افساد مى اندازد.
7 - صـدقـه اى كـه همراه با منت و ذليل كردن گيرنده صدقه , و از بين بردن شخصيت و تضييع آبروى او باشد, و عظمتش را در جامعه از بين ببرد.
8 - صدقه زن از اموال شوهر بدون كسب اذن و رضاى او.

نوشتار حاضر تحت عناوين زير سامان يافته است :
الف ) مدخل بحث  ب ) طرح آيات مربوطه
 ج) درسهايی از الگوی قرآنی در ارتباط دختر و پسر  د) جمع بندی و نتيجه گيری
الف) مدخل بحث :
در مقدمه نوشتار ، برای ورود به بحث تأمل بر روی نکاتی چند در رابطه با مفهوم الگو ضروری می نمايد :

1 ) واژه الگو را مرحوم دهخدا در لغت نامه ، در معانی سر مشق ، مقتدی ، اسوه ، قدوه ، مثال ، نمونه آورده است . و در اصطلاح ، "آلن بيرو" ، الگو" را بدين نحو تعريف نموده است :
الگو آن چيزی است که شکل گرفته و در يک گروه اجتماعی به اين منظور که به عنوان مدل يا راهنمای عمل در رفتارهای اجتماعی به کار می آيد ، حضور می يابد . از ديدگاهی هم کارکردی و هم _ روانی _ اجتماعی بايد گفت الگو ها آن شيوه های زندگانی هستند که از صوری فرهنگی منشأ می گيرند .
افراد بهنگام عمل بطور طبيعی با اين الگو ها سروکار دارند و اعمال آنها با اين الگوها تطابق می يابند .
2 ) واژه الگو ( pattern ) که کاربردی در علوم اجتماعی و تربيتی دارد ، از سوی بعضی محققين معادل و مترادف واژه "اسوه" گرفته شده که در فرهنگ دينی و اسلامی مستعمل است .
مثلاً گفته می شود که "اسوه نيز همچون معادل فارسی الگو ، علاوه بر آنكه بر نمونه های عينی و مصاديق خارجی امور و مفاهيم اطلاق می شود ، به معنی طرحها و روشهای عمل و سلوک نيز می باشد ." و حال آنکه بعضی ديگر معتقدند که اگر اسوه ها را افرادی بدانيم که از افق هاي بلند و بسيار دور دست ، مردمان اعصار مختلف را تحت تأثير خود قرار می دهند . در سطحی محدود تر می توان از الگوها ياد کرد که در محيط خويش با ديگران تفاوت دارند و می توانند نمونه های عينی برای سر مشق گرفتن نوجوانان و جوانان باشند.
3 ) از جمله روشهای تربيتی برای ساختن و بازسازی جسم و جان افراد ، بهره بردن از روش " توجه دادن به الگوها است."
اگر چه الگوها می توانند " بد يا خوب باشند ، ولی در يک نظام تربيتی ، تمرکز و توجه به الگوهای خوب و حسن است . در اين پژوهش نيز به عنوان الگوی حسنه " روابط دختر و پسر " از نگاه دينی به ترابط " موسی و دختران شعيب " توجه و تأکيد شده است .
ضمناً معنای الگو در این پژوهش متفاوت از اسوه گرفته شده تا کليه نقش آفرينان در اين داستان بتوانند پند آفرين و مدل تربيتی باشند و واضح است که "موسای" قبل از پيامبری که در اين نوشتار مورد تأمل قرار گرفته ، به تعريف الگوی متفاوت از اسوه نزديک است . ( در قرآن مجيد از دو پيامبر تحت عنوان اسوه ياد شده است . حضرت ابراهيم ، سوره ممتحنه / 4 و پيامبر اسلام ، احزاب / 21 )
ب) طرح آيات مربوطه :
بدنيست ، قبل از هر گونه داوری و تحليل در روابط دختر و پسر ، الگوی منتخب در قرآن ، به نقل از ابن کتاب مقدس عيناً منعکس گردند . اين داستان را می توانيم در سوره قصص از آيه 23 به بعد ببينيم (4) : داستان مربوط به زمانی است که حضرت موسی از شهر مصر با حال ترس و نگرانی از دشمن به جانب مدين بيرون رفت . در آيه 23/ قصص می خوانيم " و چون به سر چاه آبی در حوالی شهر مدين رسيد ، آنجا جماعتی ديد که حشم و گوسفندانشان را سيراب می کردند .
و دو زن را يافت که دور از مردان در کناری به جمع آوری و اختلدها گوسفندانشان مشغول بودند . موسی به جانب آن دو رفته ، گفت شما اينجا چه کار می کنيد ؟ گفتند که منتظريم تا مردان ، گوسفندانشان را سيراب کرده ، باز گردند ، آنگاه گوسفندان خود را سيراب کنيم و پدر ما مردی سالخورده است . "
در آيه 24 / قصص اشاره شد که موسی گوسفندانشان را سيراب کرد و دست به دعا برداشت . در آيه25/ قصص آمده " موسی هنوز از دعا لب نبسته بود ، ديد که يکی از آن دو دختر با کمال وقار و حياء باز آمده گفت پدرم از تو دعوت می کند تا به منزل ما آيی و در عوض سقايت گوسفندان ما به تو پاداش دهد. چون موسی نزد او ( شعيب ) و دختران رسيد و سرگذشت خود را با شعيب حکايت کرد ، شعيب گفت اينک هيج نترس که از شر قوم ستمکار نجات يافتی ." در آيه 25/ قصص می خوانيم . " يکی از آن دو دختر ( صفورا ) گفت : ای پدر اين مرد را به خدمت خود اجير کن که بهتر کسی که بايد به خدمت برگزيد ، کسی است که امين و تواناست . " و در آيه 26/ قصص آمده" شعيب گفت : من اراده آن دارم که يکی از دو دخترم را به نکاح تو در آورم ... " و در آيه بعد از پذيرش اين عهد از سوی موسی سخن به ميان آمده است .
اگر پذيرفته شده باشد که طرح داستانها در قرآن گزافه نبوده بلکه برای درس ، پند و عبرت است ، در اينصورت بازيگران و نقش آفرينان قصه ها و داستانها الگوهای خوب يا بدند و نقش آفرينان _ مثبت ، الگوهای حسنه قرآنند . با اين نگاه اکنون به درسهايی که از اين الگوی حسنه قرآنی برای ارتباط دختر و پسر می توان آموخت ، می نشينيم .
ج ) درسهايی از الگوی قرآنی در ارتباط دختر و پسر :
1) اگر در اين داستان ، دختران شعيب ، الگوی دختران و موسی ، الگوی پسران در روابط دختر و پسر باشد حداقل دو الگوی ارتباطی در اين داستان نفی می شود ، اول : الگويی که از ترابط آزاد و بی حد و حصر پسر و دختر دفاع می کند . زيرا ديديم که نقل قرآنی دليل آنکه دختران نخواستند با جنس مخالف براحتی اختلاط ، بلکه حتی ارتباط بگيرند .
دوم : الگويی که نفی مطلق ازتباط دختر و پسر می کند . اين الگو نيز از نگاه قرآنی مردود است ، زيرا موسی وقتی دختران را در کنار چاه ديد ، با آنها ارتباط کلامی گرفت و از مشکل آنها پرسيد و اين تعامل حکايت ازمشروعيت از تباط کلامی بين دختر و پسر در صورت ضرورت و نياز دارد .
پس الگوی مطلوب دينی در ارتباط دختر و پسر ، پذيرش ارتباط مقيد و مشروطً است ، نه نفی ارتباط مطلقاً و نه وجود هر گونه ا زتباط مطلقاً .
در آيات ديگر از قيود تعامل دو جنس مخالف ، خودداری از نگاه ناروا است ، که از آن در سوره نور 30و31 به "غض" بصر ياد شده است . در قرآن فرمان و دستور آن نيست که زن و مرد و دختر و پسر در ارتباط با هم "غمض" بصر که بستن چشم است ، داشته باشند بلکه فرمان ، غض بصر است که منظور کنترل چشم از نگاه خيره ، هوس آلود ، مريض و کنترل نشده است . و اين نکته يعنی ارتباط مقيد دو جنس از نگاه دينی .

2) از جمله نکات بسيار مهم که در ترابط دختر و پسر در آيات مورد بحث مطرح شده ، شيوه راه رفتن دختر شعيب نزد موسی است . (گر چه مشهور آن است که شعيب اين آيات همان شعيب پيامبر است ولی بعضی از علماء مثل عبدالله ابن عباس ، آنرا غير از شعيب پيامبر می دانند )
در آيه 26 / قصص اين قيد را "مشی با حيا" ( تمشی علی استحياء ) ذکر نموده است . در تعامل دختر با پسر مشی مبتنی بر حياء ، عفاف ، وقار ، متانت بسيار حائز اهميت است . زيرا شيوه حرکت ، سبک سخن گفتن ، نحوه لباس پوشيدن حامل پيام است و در هر فرهنگی ، با مخاطبش سخن می گويد .
لازم به توضيح است که برخورد متکی به " حيا " ، با برخورهای غلط ديگر از اساس متفاوت است .
" حيا " يک صفت پسنديده اخلاقی است و عبارت است از کنترل ارادی رفتار خويش ، به منظور حفظ حريم بين خود و ديگران . حيا ، رفتاری است اختياری و ارادی ، در حاليکه " شرم " ، يک نوع ناتوانی در اظهار وجود و ابراز خود است شرم و خجالت يک حالت هيجانی است که فرد در آن به شکل غير ارادی ، از انجام عملی و يا بيان عقيده ای و يا حضور در جمع و جماعتی ، خودداری می کند . در چنين و ضعي ، فرد مضطرب است و بر رفتار خود تسلط اندکی دارد و
حال آنكه در حياء‌ فرد بر خود مسلط است . در حياء‌ نيز فرد از انجام دادن اعمال و بيان گفتار و يا برخورد مستقيم با فرد يا افراد اجتناب مي ورزد ، لكن اين اجتناب و خودداري مبتني است بر خونسردي،آرامش و هشياري فرد . در چنين شرايطي ، فرد علي رغم توانايي در تحقق يك عمل ، بنا به دلايلي عقلاني ، ‌از تحقق آن اجتناب مي كند .
در آيه از حياء در رفتار دختر شعيب سخن به ميان آمده، اما رعايت " حيا " در تعامل دختر و پسر مختص دختران نيست . چنانچه در روايات ذيل همين آيات ، وقتی که موسی به منزل شعيب از طريق همين دختر فرا خوانده می شود ، می خوانيم که دختر برای راهنمايی از پيش او حرکت می کرد و موسی پشت سرش . باد بر لباس دختر می وزيد و ممکن بود لباس را از اندام او کنار زند . حياء و عفت موسی اجازه نمی داد ، چنين شود . از اين رو به دختر گفت : من از جلو می روم ، بر سر دوراهيها و چند راهيها ، مرا راهنمايی کن .
حاصل آنکه اولاً : دختر و پسر از هر گونه ارتباط نفی نشده اند و در صورت نياز می توانند با هم سخن بگويند : ثانياً : کلام ، لباس و شيوه رفتاری ، حامل بار معنايی است و زبان دارد . از اين رو بايد در رنگ لباس ، نوع آن ( تنگ ، کوتاه ، آستين نامناسب و ... ) ، کفش ، و انتخاب کلمات و طرز ادای آن ( با طنازي و نرم و ... ) دقيقاً رعايت حياء را نمود ؛ ثالثاً : رعايت عفاف و حيا ويژه جنس خاصي نيست و پسر مهذب و دختر عفيف در ترابط هر دو بايد رعايت همه جوانب آسيب پذير به حيا و عفاف و وقار را بنمايند . رابعاً : مراد از حيا ، انزواگرايی ، کناره گيری و برخوردی مبتنی بر شرم نيست .
با اين توضيح برداشت آنانی که ذيل آيه گفته اند " شايد يک داستان نويس امروز که پروای قلم و نوشتن نيز نداشته باشد در ترسيم اين لحظه ( زمان مواجهه دختر با موسی برای دعوت کردن به نزد پدر ) به صورت گل انداخته از شرم دختر اشاره می کرد ، اما قرآن شرم را در گامهای دختر توصيف می کند ، نه درسيمای او . بی آنکه از دست و پا گم کردن ، توصيف و نشانی باشد ."  اين برداشت ناصواب است ، زيرا برخورد شرم آميزی در کار نبوده تا قرآن از دستپاچگی دختر گزارش دهد ، بلکه برخورد مسلط و مبتنی بر حيا بوده است و آيه نيز بدان اشعار دارد و برخورد شرمگينانه در ترابط دختر و پسر مذموم است و حال آنکه گام برداشتن بر گستره حياء ممدوح و مطلوب است و اين درسی است از كه آن الگوی قرآنی استنتاج می گردد .
3) امروزه آنچه در سطح جامعه ما به عنوان مشکل اساسی در سطح خانواده و محيطهای آموزشی رخ می نمايد وجود روابط پنهانی بين دختران و پسران است . و حتی از جمله عوامل زمينه ساز در برقراری روابط پنهانی ، احساس رسالت برخي از دختران و پسران به منظور يافتن دوست براي يكديگر است . در برقراري روابط پنهاني می بايد به نقش عواملی که اولين پيوندها را ايجاد می کند و همين پيوندها موجبات استمرار روابط پنهانی را فراهم می آورند نيز به خوبی توجه کرد .
اما آيا از آيات مورد بحث و از اين الگوی قرآنی در رابطه با معضل روابط پنهانی و راههای مواجهه با آن می توان درس و پندی آموخت ؟ به نظر می رسد که آنچه که در منابع روايی آمده گره گشاست که چون آن دو دختر بر خلاف عادت هر روزه بزودی به خانه برگشتند و گوسفندان را با خود آوردند ، پدرشان که ا ز زود آمدنشان تعجب کرده بود ، پرسيد : چه سبب شد که امروز به اين زودی بازگشتيد ؟ دختران گفتند:مرد صالحی بر سر چاه بود که با مشاهده وضع ما بر ما ترحم کرد و گوسفندانمان را آب داد و ما زود تر به خانه آمديم .
به عبارت ديگر روابط پنهاني عميق و کثير يکدفعه شکل نمی گيرد . با برخورد اتفاقی ، خصوصاً اگر در قالب رفع مشكل و حاجتي باشد كه بر قلب و لسان آدمي اثر مطلوب بگذارد ، به سمت روابطي گسترده تر و احيانا نامطلوبتر مي رود . در اينجا از راههاي آسيب زدايي در ارتباط دختر و پسر آن است كه همان اولين برخورد ،‌ در فضاي خانوادگي مطرح شده و افراد مجربتر و والدين سرد و گرم چشيده ، راهنمايي هاي لازم را در اختيار نسل جوان قرار دهند . در صورتيكه دختر و پسر مشكلات و حوادث جديد و برخورد قابل توجه روزانه را با افراد مجربتر در فضاي خانواده مطرح كنند و والدين نيز بتوانند نقش مفيد ، راهنما و سازنده ايفاد كنند . با روابط پنهاني و ناسالمي كه محتمل است متعاقب برخورد اول شكل گيرد ، گرفته مي شود .
البته واضح است كه چنين اقدامي ، اولا : روابط صميمي والدين و نوجوانان و جوانان را مي طلبد . بايد فرزندان محيط خانه را سالم ، امن و قابل اعتماد احساس كنند تا درد دلها و مشكلات را با والدين در ميان بگذارند . ثانيا : والدين بايد شرايط نسل بعدي را درك كنند و سعة‌ صدر داشته باشند ،‌ تا واقعيتها را بشنوند و به راه حلها بينديشند . اين چنين اقدامي از « انقطاع نسلها » در محيط خانواده جلوگيري نموده و ضمن ايجاد فضاي سالم در نظام خانوادگي ، به راه حلهاي مطلوب نيز مي رسند .
چنين پيامي را به وضوح از الگوي قرآني روابط دختر و پسر مي توان آموخت ، زيرا دختران آنچه را كه رخ داده بود با پسر جواني در خانواده مطرح مي كنند و پدر حكيمانه نسبت به آن عكس العمل نشان داد .
نه تنها دختران را در ارتباط گرفتن با آن پسر سرزنش نكرد ، بلكه دخترش را به دنبال آن فرد صالح فرستاد و ...
4) از نكاتي كه در فرهنگ عاميانه ، ‌ارزش تلقي نمي شود و شايد حتي ضد ارزش نيز قلمداد شود آن است كه براي تشكيل زندگي مشترك ، دختري از پسري خواستگاري نمايد . حال با توجه به الگوي قرآني مورد بحث در ارتباط دختر و پسر ،‌ پرسش اساسي آن است كه آيا از نگاه ديني ،‌ براي زندگي مشترك دختر در انتخاب شريك زندگي مي تواند پا پيش بگذارد يا خير ؟
در رابطه با پرسش حاضر چند نکته قابل بحث اند :
اول : ارتباط دختر و پسر حيطه عامی دارد که يکی از موارد و مصاديق آن روابط دختر و پسر برای ازدواج است .
روابط می تواند اداری باشد ( ارتباط دو همکار اداری يا يک فرد اداری با جنس مخالف از مراجعه کننده )
اين تعامل می تواند تحصيلی باشد و ... اما ارتباط دختر و پسر برای رسيدن به زندگی مشترک ، ارتباط عميقتر و حساستری است و از اين رو در فتاوای فقهی عليرغم حساسيت های ويژه ، آزادی عمل زيادی را در ارتباط بين دو جنس مخالف پذيرفته است مثلاً امام خمينی درباره زن و مرد و پسر و دختر که برای ازدواج اقدام مي كنند بر اين باور بودند كه « هر يك از زوجين مي توانند بدن ديگري را با شرايط ذيل به منظور تحقيق ببيند : نگاه به قصد لذت و ريبه نباشد ؛ 2) ازدواج متوقف براين نگاه باشد ؛ 3) مانعی از ازدواج اين دو در ميان نباشد . "
دوم : آنچه که ا زآيات مورد بحث به عنوان الگوی قرآنی تعامل ارتباط دخترو پسر استنباط می شود آن است که اين يکی از دختران است که به پدرت گفت:
" يا اَبت استأجره ، اِن خير من استاجرت القوی الامين " ( قصص / 26 ) ، ای پدر اين مرد را به خدمت خود اجير کن که بهتر کسی که بايد به خدمت برگزيد ، که امين و تواناست .
و پدر با پذيرش اين پيشنهاد ، به موسی طرح ازدواج با اين دختر را باشرايطی مطرح کرد ( قصص / 27 ) به عبارت ديگر ، در اصل دختر با ظرافت خاصی و به صورت غير مستقيم ، پيشنهاد ازدواج با موسی را داد .
اينجاست که از آيه مورد بحث می فهميم که دختران در گزينش همسر ، خصوصاً اگر فرد مناسب و ايده آلی را سراغ دادند می توانند و بايد فعال باشند ولی اگر طرح مسأله را مستقيماً ،به مصلحت نمی دادند ، با تمهيد مناسب و يا با واسطه ای ، پيشنهاد خود را برای مطلوب و محبوب خود مطرح نمايند .
پس خواستگاری دختر از پسر نيز مانند خواستگاری پسر از دختر هم " عقلا" قابل دفاع است و هم " نقلا". و در نقل نيز آيات مورد بحث شاهدی از کتاب خدا درباره خواستگاری مرد است .اين تأ ييد را در سيره نبوی نيز مثلاً در داستان زير مي توان ديد . داستانی که با اندک اختلاف در کتب شيعه و سنی آمده است ، ا ز اينقرار : زنی آمد بخدمت پيامبر اکرم و در حضور جمع ايستاد و گفت : يا رسول الله مرا به همسری خود بپذير . رسول اکرم در مقابل تقاضای زن سکوت کرد ، چيزی نگفت ، زن سرجای خود نشست . مردی از اصحاب بپا خاست و گفت : يا رسول الله ، اگر شما مايل نيستيد ، من حاضرم . پيغمبر اکرم سوال کرد : مهر چی مي دهی ؟ هيچی ندارم . اينطور که نمی شود ، برو به خانه ات شايد چيزی پيدا کنی و به عنوان مهر به اين زن بدهی .... مرد خواستگار حرکت کرد برود ، رسول اكرم او را صدا کرد : آهای بيا . آمد . بگو ببينم قرآن بلدی ؟ بلی يا رسول الله ، فلان سوره و فلان سوره را بلدم . می توانی از حفظ قرائت کنی ؟ بلی می توانم . بسيار خوب درست شد . پس اين زن را به عقد تو در آوردم و مهر او اين باشد که تو به او قرآن تعليم بدهی . مرد دست زن خود را گرفت و رفت " .
سوم : اما اينکه دختر شعيب به دو ويژگی موسی اشاره داشته و گواهی می دهد : يکی اينکه او قوی و نيرومند ا ست و ديگر آنکه او امانتدار و مورد اعتماد است. اين مدعای دختر خاستگاهش کجاست؟ از چه رو او مي تواند به چنين باوری رسيده باشد؟ در اين رابطه مفسرين از جمله گفته اند "قوت او را به هنگام کنار زدن چوپانها از سر چاه برای گرفتن حق اين مظلومان و کشيدن دلو سنگين را يکه و تنها از چاه فهميده بود و امانت و درستکاريش آن زمان روشن شد که در مسيـر خانه شعيب ، راضی نشد ، دختر جوان پيش روی او راه برود ، چرا که ممکن است باد لباس او را جابجا کند . بعلاوه از خلال سرگذشت صادقانه اي که برای شعيب نقل کرد نيز قدرت او در مبارزه با قبطيان روشن می شود . هم امانت و درستی او که هرگز با جباران سازش نکرد و روی خوش نشان نداد .
از اين الگوی قرآنی در روابط دختر و پسر ، حداقل نکته ای که در بحث اخير می توان آموخت آن است که در صورتيکه اين ارتباط قرار باشد که به زندگی مشترک منتهی گردد ، بايد طرفين به ويژگيهای مناسب هم توجه کنند و اين ويژگی ها بايد جامع باشد هم خصايص مناسب جسمی ( در اين آيه قدرت و قوی بودن مرد ) و هم خصايل مناسب روحی و اخلاقی ( در اين آيه امانت و درستکاری ) را در برداشته باشد .
د ) جمع بندی و نتيجه گيری :
1 ) طرح داستانهای قرآنی ، صرفاٌ مطرح کردن قصه و يا رماني نيست ، بلکه بار هدايتی آنها مورد توجه است و بايد غايات داستانها و جوهره آنها را يافت  و سرلوحه زندگی قرار داد . اگر قرآن مجيد کتاب انسان سازی است و اگر اسلام دين کامل است ، بايد برای مسأله روابط دختر و پسر طرح ، ايده و الگو ارائه نمايد و چنين کاری در سوره قصص صورت پذيرفته و با تأمل در ابعاد موضوع می توان برای شرايط حاضر نکات اساسی در تعامل و ترابط دختر و پسر آموخت :
2 ) در اين داستان قرآنی ، بازيگران و نقش آفرينان دو جنس مخالف هستند ، که هر دو فعالند ، طرفين هر دو پيامهای سازنده برای ديگران دارند . مرد داستان ، در نهايت لقب قوی و امين را از آن خود می کند و زن داستان ، صفت حياء را به خود اختصاص می دهد و بر بال حياء راه می رود :
3 ) در اين داستان اصل ارتباط دختر و پسر ، به عنوان يک ضرورت زندگی پذيرفته شده است ولی اين ارتباط ، يک ارتباط عاطفی ، پنهانی و بی حد و حصر نيست و با قيودی مورد پذيرش قرار گرفته است .
4) از نکاتی که از اين الگو قابل استنتاج است اينکه دختر و پسر در روابط عادی و ضروری نه بايد شرم بيجا داشته ، دستپاچه شده ، مضطرب شوند و نه بايد پرخاشگری نموده و به يکديگر اهانت کنند ، بلکه خوب است با شناخت از واقعيتهای جنس مخالف و از بين بردن ترسها ، دلهره ها ، هيجانها و نيز احساس خصومت و خشونت نسبت به يکديگر ، با خونسردی و صلابت شخصيت با جنس مخالف برخورد نموده و از رفتار سبک ، خودنمايی و جلب توجه جنس مخالف به وظايف محوله در اجتماع عمل کنند .
5 ) اگر ارتباط دختر و پسر قرار است که به ازدواج منجر گردد ، مناسبتی ندارد که يک روابط پنهانی و مکتوم باشد ، بلکه با هماهنگ نمودن خانواده ها در شرايطی تا حد قابل توجهی می توانند از يکديگر شناخت جسمی و روحی کسب نمايند . روابط پنهانی دختر و پسر آسيبهای فردی ، اجتماعی و ... دارد که بايد از آن پرهيز نمود .
6) در روابط سالم بين دو جنس مخالف . اصل نبايد برتظاهر ، ريا و خودنمايی باشد . آنانی که سعی دارند با لباسهای بسيار ويژه ، آرايشهای آن چنانی و ... برای خود ايجاد جذابيت نمايند ، قطعاٌ از ضعفی درونی رنج می برند و بدينوسيله به دنبال جبران کاستی جسمی يا روحی خود هستند . وگرنه کسی که فضيلت جسمی ، عقلی و قلبی دارد ، چه ضرورتی دارد که با حرکات تصنعی در مقابل ديگران ظاهر شود ؟ شخصيتهای رشيد ، خودبخود در ارتباط و تعامل برای ديگران به جهت فضايلشان زيبا جلوه می کنند .پس درارتباط سالم دختر و پسر خوب است ، هر يک به دنبال آن باشد که توانايی های علمی ، هنری ، اخلاقی ، ورزشی ، رزمی و ... کسب نمايند و طبيعی ، قوی و سالم در مقابل يکديگر ظاهر شوند.